Please assign a menu to the primary menu location under menu

Politiek

Special: vier voorzitters

Presidium1061x720

13 jaar PMA door de ogen van 4 presidiumvoorzitters. Sinds de start in 2004 waren vier raadsleden naast raadslid ook voorzitter van het presidium. En het mooie is: ze zijn er allemaal nog. Dus vroegen we ze om in een café herinneringen op te halen en ervaringen te delen.

PRS A300754vlnr > Willy-Anne, Martin, Klaas en Ellentrees

Je kunt hier ook de in het magazine afgedrukte versie als PDF downloaden.

In volgorde van aantreden waren het Martin Wiegertjes, Klaas Wolzak, Willy-Anne van der Heijden en Ellentrees Müller. De laatste is ook de nog zittende voorzitter. Wat veranderde tussen de periode Martin en die van Ellentrees? Collectief antwoord: “De gemeente heeft geleerd dat de raad in stelling moet worden gebracht, zoals we dat noemen. Dat betekent: vroeg bij plannen betrekken, consulteren en richting bepalen, in plaats van achteraf bij de besluitvorming. In het politieke systeem gaat dat redelijk tot goed, maar de betrokkenheid van de stad moet nog verbeterd worden.”

Burger en politiek

We pakken de doelen erbij, die vóór de invoering waren geformuleerd. De eerste is: burger en politiek dichter bij elkaar brengen. Dat vinden ze op een bepaalde manier wel gelukt. In elk geval werd het politieke bedrijf veel toegankelijker.
Willy-Anne: “O, die commissievergaderingen waren soms zo ellendig lang.” Klaas sluit aan: “Ja, die vergaderingen sleepten zich voort. De Politieke Markt ontstond geloof ik vooral door de praktische argumenten. Die lange zitpartijen, pff. En dan maar weer verdagen, want het wordt te laat en dan duurt het weken voordat je weer over hetzelfde komt te praten. Dat werkte gewoon niet goed.” Martin doet een duit in het zakje: “Ik weet nog met de commissie Algemene Zaken onder Ralph Pans (BM ’94-’98), was het ineens half twee in de nacht en op de tribune zaten mensen te wachten, omdat hun onderwerp nog behandeld zou worden. Verschrikkelijk.” De anderen vallen hem bij, behalve Ellentrees, zij kwam in de raad toen de PMA zo’n beetje werd ingevoerd en laat het glimlachend over aan de ouwe garde om nog even lekker te klagen.
PRS A300713Ineens zegt Klaas: “Ik denk dat het idee voor de hervorming wel uit de koker van de PvdA kwam.” De tafelgenoten reageren nauwelijks op deze verrassende claim, maar Martin – zelf toch ook PvdA – weet het nog precies en zegt stellig: “Jan Dirk nam het initiatief. Het is vooral zíjn idee. Hij zag in het net ingevoerde dualisme de kansen om het anders te doen en kreeg daar in Almere de ruimte voor. Maar hij deed dat niet alleen, we waren met z’n vieren de voortrekkers: Jan Dirk, Douwe, Menno en ik. Die moet je allemaal noemen hoor!” Dat laatste zegt hij tegen mij, de schrijver. Oké, dan doen we dat: Jan Dirk Pruim (raadsgriffier sinds 2002), Douwe Halbesma (wethouder ’99-’06), Menno van Vliet (plv. griffier ’02-’07) en Martin Wiegertjes (raadslid ’98-’06).

Laagdrempeliger

Doel twee. De bijeenkomsten van de raad laagdrempeliger maken voor de burger. Een unaniem volmondig eens.
Willy-Anne: “Ja zeker weten, mensen komen naar je toe lopen en vragen wie ze ergens voor moeten hebben. Dan kun je gewoon wijzen, dat is die wethouder en die staat dáár. Loop er gewoon maar even naartoe hoor.”
Martin en Klaas komen tegelijk met de Wet van Klets. Die werd ingevoerd om vergaderingen aangenamer te maken. De wet hield in dat je niet mocht praten om alleen het praten, om alleen maar aan het woord te zijn en daardoor op te vallen. In de oude commissievergaderingen kwam dat nogal eens voor. In de nieuwe opzet moest dat worden uitgebannen. In het plenaire deel – de raadsvergadering in de raadszaal – kon de burgemeester dat wel aan, maar in de carrouselvergaderingen kwam het op de verschillende voorzitters aan. Maar in het begin waren alleen de presidiumleden die voorzitter waren. Die waren misschien minder vaardig in het voorzitten?
Klaas: “Nou, het was niet bepaald een erebaan in het begin. Men vond het een grote extra belasting en iedereen moest zoeken naar de goede rol. Het doel was: kort en bondig houden, want dan werden die vergaderingen leuker voor het publiek om bij te wonen.
PRS A300694Willy-Anne: “We werden als voorzitters heel erg getraind en de griffie hield de vinger continu aan de pols.” Klaas: “Inderdaad ja, in het begin werd heel sterk geïnvesteerd in kennis en vaardigheden.” Dat was ook hard nodig, want hoe te agenderen bleek ook een vraagstuk.
Ellentrees; “Soms waren er teveel stukken, soms te weinig. En soms waren ze niet geschikt om mee aan de slag te gaan als raad. Annemarie is in het begin heel sterk met het presidium in dialoog gegaan over de kwaliteit van de stukken.” Willy-Anne herkent dat niet: “Annemarie zat in het begin nog wel erg op de lijn van het college, pas later keerde dat en ging er heel veel terug het apparaat in. Ze heeft ons heel goed geholpen om dat onder de knie te krijgen.”
PRS A300701Martin: “Och, en dan die raadsleden die hun vergadering niet hadden voorbereid. Dan zat je voor, kwam het onderwerp eraan en zag je hoe iemand de enveloppe met de stukken erin nog ging openscheuren.” Klaas: “Of zat te hannesen om de nietjes eruit te krijgen, dat heb ik meermalen gezien.” Martin gaat verder: “We leerden het herkennen aan het verloop van de gesprekken. Als iemand met alleen maar technische vragen kwam, kon je wel bedenken dat hij eigenlijk niet wist wat er in het voorstel stond en dan probeerden ze dat te camoufleren door over details te beginnen.” Dat valt dus ook onder de Wet van Klets. Wie anno 2017 de vergadering bezoekt zal bemerken dat het aantal technische vragen inderdaad beperkt blijft en dat de voorzitters – soms met twijfelloos gezag – een raadslid óf portefeuillehouder (!) afkappen. Het houdt beslist de vaart in de besprekingen, maar het maakt de vergaderingen wel wat weinig speels. Toch?

Klaas: “Ja, maar de vergaderingen zijn toch veel attractiever nu. Wie het wilde of moest volgen, die was vroeger veel meer tijd kwijt ook. Want die commissievergadering waren allemaal op andere avonden. Nu kom je op donderdag naar de Politieke Markt en kun je alles op één avond doen.” Na wat discussie zijn ze het er samen over eens dat in de carrousel wel wat meer gedebatteerd zou mogen worden. Iets meer politiek maakt het waarschijnlijk leuker voor deelnemers en publiek. En het kan een mooie aanleiding zijn voor het debat later in de raadszaal. Standpunten zijn dan in de carrousel al ingezet, dat brengt de zaak op gang. Want ja: het moet óók leuk zijn. Om te doen en om bij te wonen.

Gezaghebbend

Het derde doel: de politiek meer gezaghebbend te laten zijn, wordt in de maatschappij door een tegengestelde ontwikkeling in de weg gezeten. Burgers staan in hun meningsvorming vooral onder invloed van wat er in Den Haag gebeurt. Het een nep-parlement noemen doet afbreuk. En zelfs wereldwijd: Trump helpt niet om de politiek meer gezag te geven. Toch vinden de presidiumvoorzitters dat dit doel ook wel geslaagd genoemd kan worden. Burgers die met de lokale politiek te maken krijgen, ontdekken dat het eigenlijk heel gewone mensen zijn, die raadsleden. En door het ‘politiek geneuzel’ uit de vergaderingen te houden worden politici al veel serieuzer genomen. Dat ervoeren ze ook als een van hun belangrijke taken. Ook hier de Wet van Klets.
PRS A300727Dan zegt Ellentrees: “Maar we zitten nog wel teveel in het stadhuis. Dat is een afstand. We hebben wel succesvol geëxperimenteerd met vergaderen op locatie. Zowel de raad als de betrokkenen ervoern dit als goed.” Willy-Anne brengt in: “We hebben ook de fractievergaderingen op maandag. Dat overleg gaat niet alleen over de stukken, maar ook om met je collega’s te overleggen én om met organisaties uit de stad te spreken.”
Ellentrees: “Kijk, we zijn als gemeenteraad voor de burger wel gewoon dé gemeente. Ook al staan raad en college tegenover elkaar, voor een inwoner is dat onderscheid er niet. Het is niet alleen aan ons om gezaghebbend te zijn. Heel de gemeente moet het zijn.” Voldoende duidelijk is dat althans deze raadsleden er erg hard voor werken om de lokale politiek aan gezag te laten winnen. Maar evident is ook dat dit ambitieuze streven voor het grootste deel buiten hun invloedssfeer ligt.

Podium

Punt vier: raadsleden meer podia bieden om te etaleren en excelleren, vinden ze goed gelukt. Het is vooral aan de voorzitters om raadsleden die rol te bieden en tegelijk binnen de perken te houden.
Ellentrees: “Alleen durven raadsleden vaak hun mening niet te geven. Dan willen ze eerst afstemmen in de fractie.” Je zou toch van politici mogen verwachten dat ze een eigen mening hebben en als het goed is, stemt die redelijk overeen met hun fractiestandpunt. Maar als het kennelijk zo is dat een fractie het individueel functioneren van een raadslid (zonder last en ruggespraak) belemmerd, is dan het idee om fracties af te schaffen en gewoon de 45 Almeerders met de meeste stemmen in de raad op te nemen? Fracties afschaffen? De vier presidiumvoorzitters, allen lid van een gevestigde partij, konden het niet méér eens worden dan hierover: zonder partijen en fracties is er geen politiek. Maar dat is stof voor een ander verhaal, dus we keren terug naar het onderwerp.

PRS A300733Duaal

Het laatste doel wat we bespreken is dat de Politieke Markt een maximale uitwerking van het duale stelsel moest mogelijk maken en dat ook zichtbaar moest maken. Het levert een enthousiaste gesprek op, waarin de vier elkaar vinden. Ons systeem helpt namelijk goed, de duale rol is veel sterker geworden. De Almeerse gemeenteraad agendeert heel veel van de voorstellen die worden ingebracht: ongeveer een derde, schatten ze in. Het college neemt de raad veel vroeger in het proces mee in consultatie, er wordt samen gebouwd aan een plan en pas daarna volgt vanuit het college het voorstel. Het heeft geleid tot snellere en betere besluitvorming. En let wel: dit gebeurt allemaal zichtbaar, de burger kan elke stap bijwonen. Een ander krachtig duaal instrument is het rondetafelgesprek waarbij alle betrokkenen uit de stad kunnen aanschuiven. Ook kunnen deskundigen van binnen of buiten de stad komen inspreken. En dat de rondetafels door de partijen zelf worden geïnitieerd, dat is echt een mooie vorm van democratie. De scheiding is door de invulling van het presidium in Almere sterker dan elders. De burgemeester zit er niet in, die is meer procesmatig betrokken en een adviseur. Het presidium is zelf meer partij-overstijgend, want moet alle partijen vertegenwoordigen. Dat vereist een hoog zelfcorrigerend vermogen. Het is een a-politiek functie en in Almere hebben zowel coalitie als oppositie er zetel in. Presidiumleden kunnen in Almere geen fractievoorzitters zijn. Maar het presidium praat wel een paar keer per jaar met de fractievoorzitters. Zo bepaalt de raad echt zelf waar het over moet gaan. Het is duidelijk: alle vier zijn erg trots op wat bereikt is met het Almeerse systeem van de Politieke Markt. En dat lijkt mij zeer, zeer terecht.

Je kunt hier ook de in het magazine afgedrukte versie als PDF downloaden.