Please assign a menu to the primary menu location under menu

Politiek

Special: Inspirator, columnist, essayist en raadsgriffier

JanDirk1061x720

In 2002 verruilde Jan Dirk Pruim zijn baan als gemeentesecretaris in Kampen voor die van raadsgriffier in Almere. Het was een stap in het ongewisse, want niemand wist nog hoe die nieuwe rol in het lokale bestuur gestalte moest krijgen. Behalve dan misschien Jan Dirk zelf.

Jan Dirk Pruim

PRS B020801

Je kunt hier ook de in het magazine afgedrukte versie als PDF downloaden.

Als gemeentesecretaris wist hij hoe de hazen liepen. Namelijk in de lijn van het college. Immers, in het oude monistische systeem hadden de wethouders onbetwiste macht. Ze waren tegelijk wethouder én raadslid en ze stemden mee over hun eigen voorstellen vanuit hun eigen fractie. Moest je het wel bont maken om niet gewoon je zin te krijgen. ‘Duaal’ moest daar verandering in brengen.

Wat vooral opviel na de invoering was de aanblik van de collegetafel in de raadszaal. Vergelijk de foto’s: van 8 naar 2 personen, alleen burgemeester en griffier zaten nog ‘vóór’. [ PDF ]. Een mooi begin, maar al vanaf dag één was Jan Dirk op zoek naar een systeem waarin die toegenomen invloed van de raadsleden kon worden verbonden met de burger. Dat lukte al voor een groot deel. Maar het blijft een queeste die tot op de dag van vandaag voortduurt.

Van macht naar invloed

“Alles hangt af van de wil van de gekozen burgers om hun rol te nemen. En die moet politiek zijn. Daar is de Politieke Markt op ontworpen. We kregen de fractievoorzitters vrij gemakkelijk mee. Met de burgemeester had het lastig kunnen worden, want die zou aan macht moeten inleveren. Maar er vond juist op dat moment een wisseling van de wacht plaats en Annemarie Jorritsma onderkende dat minder macht kon worden verruild voor meer invloed en durfde dat experiment aan. Dus formuleerden we doelen, legden het systeem uit en begonnen gewoon.”

Groot succes

Op 22 januari 2004 vond de eerste Politieke Markt Plaats. Het was een drukte van jewelste. De landelijke pers kwam erop af en het ANP rapporteerde dat het een groot succes was. Die aandacht bleef jarenlang aanhouden. Zo’n 2.000 raadsleden, wethouders en ambtenaren kwamen het kunstje in Almere afkijken. “Na een jaartje was Apeldoorn de eerste die onze formule overnam. Maar ik denk dat inmiddels wel zo’n 300 gemeenten op de een of andere manier iets hebben veranderd, wat mede geïnspireerd is op het Almeerse model.”

Gestold

PRS B020808Jan Dirk is behoorlijk tevreden over de eerste jaren, maar constateert toch dat de vernieuwingsstroom na een paar is gestold. “De lenigheid gaat eruit. Wethouders kruipen meer in hun eigen portefeuilles, raadsleden worden gedwongen doorlopend besluiten te nemen. Ze worden geïnformeerd om te kunnen kiezen, eigenlijk mee te besturen, in plaats van dat ze kaders stellen, de uitwerking van besluiten toetsen en met de stad verbonden zijn. De raad wordt teveel door de praktijk gedomineerd en is teveel aan het stadhuis gebonden. Alleen, dat hoeven ze niet te doen. Het is een keuze. Ik zou willen dat ze meer hun eigen agenda bepalen.”

Haags

Mogelijk heeft de komst van ‘Haagse’ bestuurders de Almeerse formule meer terug in het traditionele gelid gedwongen. Technocraten die niet aan de stad gebonden hoeven te zijn en voor wie een raadsperiode ook een ‘gewone’ carrièrestap is. Daar zijn gekozen burgers weinig tegen opgewassen. Door blijvend te investeren in het kennisniveau en de kwaliteit van de raadsleden probeert Almere voldoende tegenwicht te bieden. Maar raadsleden moeten die vaardigheden wel on-the-job ontwikkelen en ze zijn al zo druk.

Verkennen

Al in 2014 startte de raad het denken over verdere verbetering van het systeem. Of het inrichten van een nieuw systeem. Zoals een agora, de ontmoetings- en verzamelplaats voor vrije burgers uit het Athene van voor de jaartelling. Het politieke bedrijf wordt dan veel meer een dialoog over wat goed is en wat goed is om te doen. Daarna gaat iemand anders het doen. Maar de politici converseren op socratische wijze, waar feitelijk iedereen aan kan meedoen met als uitkomst is een duidelijke takenlijst voor het bestuur. Misschien zijn de huidige politieke partijen in zo’n model wel overbodig. Kies gewoon de 45 Almeerders die de meeste stemmen kregen. Dat is nog eens evenredige vertegenwoordiging. Zover zal het vast niet komen, maar die agora, dat zou zo maar kunnen.

Dóór

PRS B020895“Voor nu ben ik heel gelukkig met wat de politiek in Almere heeft bereikt. Veel is goed gelukt. Andere dingen kunnen beter. Ik ben waarschijnlijk de enige gemeenteraadsgriffier in Nederland die in zijn takenpakket heeft staan: bestuurlijke vernieuwing. Ik blijf dat dus doen. Als er in maart een nieuwe raad zit, proberen we weer betere vormen van lokale democratie te vinden.”

Je kunt hier ook de in het magazine afgedrukte versie als PDF downloaden.

Vóór de invoering van de Politieke Markt van Almere formuleerden de inititatiefnemers doelen:

Hoofddoelen van de Politieke Markt

  • burger en politiek dichter bij elkaar brengen;
  • bijeenkomsten van raad laagdrempeliger maken voor de burger;
  • de politiek meer gezaghebbend te laten zijn;
  • raadsleden meer podia bieden om te etaleren en excelleren;
  • maximale uitwerking van duale systeem waarbij college en raad elk hun eigen taken en verantwoordelijkheden hebben en dat ook zichtbaar maken.

Subdoelen:

  • meer frequente ontmoeting tussen raadsleden
  • beperking van de (tijds)inzet voor het raadswerk; in een dag in de week als raad de stad besturen
  • herkenbaar voor burger
  • flexibele werkvorm; inhoud bepaalt vorm; de vorm is niet bepalend voor de inhoud
  • beter kunnen benutten van persoonlijke kwaliteiten door raadsleden
  • snellere besluitvorming